Grip op AI
Blog
AI-governance 10 min leestijd

AI Act artikel 50 voor gemeenten: wanneer meld je dat iets AI is?

Sinds 2 augustus 2026 geldt artikel 50 van de AI-verordening. Wat het betekent voor de chatbot op de website, een nieuwsbericht dat ChatGPT schreef en de brief die een collega naleest.

Abstract venster dat uitkijkt over een rustig meer
Snel antwoord

Artikel 50 van de AI-verordening geldt sinds 2 augustus 2026 en raakt een gemeente op twee plekken. Een chatbot voor inwoners moet laten weten dat het AI is, uiterlijk bij het eerste contact; laat de gemeente die chatbot onder eigen naam bouwen, dan is ze daarvoor zelf verantwoordelijk als aanbieder. En een tekst die de gemeente publiceert om inwoners te informeren, bijvoorbeeld een nieuwsbericht of een pagina over een regeling, krijgt een vermelding als AI hem maakte. Die vermelding is niet nodig als een deskundige collega de inhoud toetst en de gemeente redactioneel verantwoordelijk is. Een spellingscontrole telt daarbij niet.

01

Artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026; de Digital Omnibus heeft die datum niet verschoven

02

Een chatbot voor inwoners maakt uiterlijk bij het eerste contact duidelijk dat het AI is

03

Laat de gemeente een chatbot bouwen en zet ze hem onder eigen naam in gebruik, dan is ze aanbieder

04

Gepubliceerde tekst over publieke zaken krijgt een AI-vermelding, tenzij een deskundige de inhoud toetst

05

Spelling of opmaak nakijken is geen menselijke toetsing in de zin van de Commissie

06

Interne stukken die niet gepubliceerd worden, vallen buiten de vermeldingsplicht

07

Leg per AI-toepassing vast wie aanbieder is, wie toetst en hoe je het vermeldt

De teamleider van het klantcontactcentrum wil een chatbot op de website, zodat inwoners 's avonds ook antwoord krijgen op vragen over afvalpassen en parkeervergunningen. Twee verdiepingen hoger laat een communicatieadviseur ChatGPT een eerste versie maken van een nieuwsbericht over wegwerkzaamheden. Ze past een datum aan en zet het online.

Beide situaties vallen sinds 2 augustus 2026 onder artikel 50 van de AI-verordening. Het verschil is wie er iets moet doen, en wanneer een vermelding nodig is.

Wat artikel 50 van een gemeente vraagt

Artikel 50 van de AI-verordening (Gecontroleerd op 16 november 2026) bevat vier transparantieplichten. Twee liggen bij de aanbieder van een AI-systeem, twee bij de organisatie die het gebruikt. De AI-verordening noemt die organisatie de gebruiksverantwoordelijke, en een gemeente valt daar uitdrukkelijk onder.

LidWat het vraagtBij wieWat het voor de gemeente betekent
1Een systeem dat met mensen praat, laat weten dat het AI isAanbiederEen chatbot voor inwoners, vaak met de gemeente als aanbieder
2Gegenereerde tekst, beelden en geluid worden machineleesbaar gemarkeerdAanbiederMeestal de leverancier van de tool
3Wie emotieherkenning of biometrische categorisering inzet, informeert de betrokkenenGebruiksverantwoordelijkeAlleen als de gemeente zulke systemen inzet
4Deepfakes en gepubliceerde AI-tekst over publieke zaken krijgen een vermeldingGebruiksverantwoordelijkeNieuwsberichten, webpagina's en publicaties

De informatie moet volgens lid 5 uiterlijk bij het eerste contact of de eerste kennismaking met de inhoud duidelijk zichtbaar zijn, en aan de toegankelijkheidseisen voldoen. De Digital Omnibus heeft aan die datum van 2 augustus 2026 niets veranderd, zoals we beschrijven in de tijdlijn van de AI Act na de Digital Omnibus.

Een medewerker die ChatGPT gebruikt, is daarbij niet zelf de gebruiksverantwoordelijke. De Europese Commissie schrijft in haar vragen en antwoorden over artikel 50 (Gecontroleerd op 16 november 2026) dat medewerkers die werken onder de instructies en de controle van een organisatie geen aparte gebruiksverantwoordelijken zijn. De gemeente is het. Dat maakt artikel 50 een vraag voor het beleid, en geen keuze die de communicatieadviseur in haar eentje maakt.

Een chatbot voor inwoners: de gemeente is vaak zelf aanbieder

De plicht uit lid 1 ligt bij de aanbieder. Het ligt voor de hand om daarbij aan de leverancier te denken, maar de definitie in artikel 3 is ruimer. Ook een overheidsinstantie is aanbieder als ze een AI-systeem laat ontwikkelen en het onder eigen naam of merk in gebruik stelt. Een chatbot die een leverancier voor de gemeente bouwde en die als assistent van de gemeente op de website staat, maakt de gemeente dus zelf verantwoordelijk voor de melding.

Die melding is alleen overbodig als het voor een normaal geïnformeerde, oplettende inwoner al duidelijk is dat hij met AI praat. De Commissie vraagt die uitzondering beperkt uit te leggen, omdat ze mensen transparantie ontneemt. Een chatbot met een vriendelijke naam en een foto van een medewerker is voor veel inwoners niet vanzelf herkenbaar als AI. Zet het daarom in de eerste regel van het gesprek, in gewone woorden, en zorg dat een schermlezer het ook voorleest.

Bespreek bij de aanbesteding wie wat regelt. De leverancier levert de techniek, maar de gemeente bepaalt hoe de chatbot zich aan inwoners voorstelt.

Een tekst voor inwoners: wanneer vermeld je dat AI hem schreef?

Lid 4 vraagt een vermelding bij tekst die AI maakte of bewerkte, als die tekst wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang. De Commissie noemt drie voorwaarden: de tekst is gepubliceerd, hij is bedoeld om het publiek te informeren, en hij gaat over een zaak van algemeen belang. Bij de voorbeelden van zulke zaken staan politiek en democratische processen, volksgezondheid en openbaar bestuur en dienstverlening.

Voor een gemeente is dat een groot deel van wat ze publiceert. Een nieuwsbericht over wegwerkzaamheden, een pagina over de afvalinzameling, een samenvatting van een raadsbesluit op de website. Het nieuwsbericht uit de inleiding valt er dus onder.

Wat niet gepubliceerd wordt, valt buiten deze plicht. Een interne notitie, een conceptadvies voor de wethouder of een mail aan een collega hoeft geen vermelding. Voor die stukken blijven de AVG en de eigen afspraken gelden, zoals welke tools zijn toegestaan en welke gegevens er niet in mogen. Hoe ChatGPT verder onder de AI-verordening valt, lees je in ChatGPT en de AI Act.

Een spellingscontrole is geen menselijke toetsing

De vermelding is niet nodig als de tekst een proces van menselijke toetsing of redactionele controle heeft doorlopen, en een persoon of organisatie de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Die uitzondering is smaller dan ze klinkt.

Menselijke toetsing betekent volgens de Commissie dat iemand met kennis van het onderwerp en professioneel oordeel de inhoud bewust beoordeelt. Redactionele controle is controle door een verantwoordelijke redactie, zoals een hoofdredacteur, die de inhoud op inhoudelijke gronden kan goedkeuren, aanpassen of afwijzen, inclusief het controleren van feiten en bronnen. Spelling of grammatica nakijken telt uitdrukkelijk niet. Een datum aanpassen en publiceren, zoals de communicatieadviseur deed, is dus geen toetsing.

Laat de projectleider van de wegwerkzaamheden het bericht inhoudelijk controleren, en leg vast dat de afdeling communicatie de publicatie goedkeurt. Dan hoeft er geen vermelding bij. Wil je die stap overslaan, dan komt er bij het bericht een zin dat AI het maakte.

Hoe je een AI-tekst herkenbaar maakt

De wet schrijft geen vaste tekst voor. De Europese Commissie publiceerde op 10 juni 2026 een praktijkcode (Gecontroleerd op 16 november 2026) voor het markeren en labelen van AI-inhoud. Daarbij horen gratis EU-iconen (Gecontroleerd op 16 november 2026) voor tekst die volledig door AI is gemaakt en voor tekst die AI deels bewerkte. De code en de iconen zijn vrijwillig. De Commissie zegt er wel bij dat de plicht uit artikel 50 dat niet is, en dat de iconen op zichzelf niet bewijzen dat je eraan voldoet.

Een voorbeeld van hoe een gemeente dit uitwerkt, is er al. Binnenlands Bestuur meldde op 18 augustus 2026 (Gecontroleerd op 16 november 2026) dat de gemeente Amsterdam een handleiding over de transparantieregels voor haar ambtenaren heeft gemaakt, die volgens het blad grotendeels ook bruikbaar is voor andere gemeenten. De vuistregel daarin: meer transparantie is beter dan te weinig, en bij twijfel vermeld je het.

Wat er op 2 december 2026 verandert

Op 2 december eindigt de overgangstermijn voor generatieve AI-systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren. Hun aanbieders moeten de uitvoer dan machineleesbaar markeren, zoals lid 2 vraagt. Dat is werk voor de makers van de tools, niet voor de gemeente die ze gebruikt.

Voor de gemeente verandert er die dag niets aan artikel 50. De chatbot en de gepubliceerde teksten vallen er al sinds 2 augustus onder. Tekst die vóór 2 augustus 2026 is gemaakt, hoeft volgens de Commissie niet achteraf gelabeld te worden.

Over boetes zegt de AI-verordening dat overtreding van artikel 50 kan leiden tot een boete van ten hoogste 15 miljoen euro, of voor een onderneming 3 procent van de wereldwijde jaaromzet als dat hoger is. In welke mate overheidsinstanties zo'n boete kunnen krijgen, laat artikel 99 lid 8 aan elke lidstaat over.

Wat je nu in het beleid en het register vastlegt

Artikel 50 gaat over toepassingen, niet over tools. Dezelfde Copilot-licentie kan een interne notitie schrijven, waarvoor niets hoeft, en een webpagina, waarvoor wel iets geregeld moet zijn. Vier afspraken maken het werkbaar.

  1. Breng in kaart waar AI tekst maakt voor inwoners. De website, nieuwsbrieven, sociale media en de chatbot. Voor wie het register opzet: AI-register voor gemeenten.
  2. Leg per toepassing vast wie aanbieder is. Bij een eigen chatbot is dat vaak de gemeente, bij een algemene tool de leverancier.
  3. Spreek af wie toetst. Een inhoudelijk deskundige collega per onderwerp, en een afdeling die de publicatie goedkeurt. Zonder die stap komt er een vermelding.
  4. Kies één vaste vermelding. Een zin of een EU-icoon, overal hetzelfde, zodat inwoners het herkennen.

Wat er in het AI-beleid over contact met inwoners hoort, staat ook in AI-beleid voor gemeenten.

Zulke afspraken werken alleen als de gemeente weet welke AI-tools er in gebruik zijn en waarvoor. Bij Beslissen leg je in het AI-register per tool het besluit vast, met de usecases, de verantwoordelijken en de indicatieve indeling volgens de AI-verordening; welke verplichtingen gelden, hangt af van jullie eigen gebruik. Zien laat in aantallen zien welke tools er werkelijk gebruikt worden, ook de tools waarover nog geen besluit is. Voor wie die afspraken bewaakt, is er AI-governance voor privacy officers.

FAQ

Veelgestelde vragen

Wat is artikel 50 van de AI-verordening?

Artikel 50 bevat de transparantieverplichtingen van de AI-verordening. Een AI-systeem dat rechtstreeks met mensen praat, moet laten weten dat het AI is. Systemen die tekst, beeld of geluid maken, moeten die uitvoer machineleesbaar markeren. Wie een deepfake publiceert of AI-tekst publiceert om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, moet dat vermelden. En wie emotieherkenning of biometrische categorisering inzet, informeert de mensen die eraan worden blootgesteld. Het artikel geldt sinds 2 augustus 2026.

Moet een gemeente vermelden dat haar chatbot AI is?

Ja, tenzij het voor een normaal oplettende inwoner al duidelijk is, en de Europese Commissie wil dat die uitzondering beperkt wordt uitgelegd. De plicht ligt bij de aanbieder. Een gemeente die een chatbot laat bouwen en hem onder eigen naam op haar website zet, is volgens de definitie in artikel 3 zelf aanbieder. De melding komt uiterlijk bij het eerste contact, duidelijk zichtbaar en toegankelijk.

Moet ik vermelden dat een gemeentelijk nieuwsbericht met ChatGPT is geschreven?

Alleen als niemand de inhoud inhoudelijk heeft getoetst. Een nieuwsbericht over wegwerkzaamheden of een pagina over een regeling is tekst die inwoners informeert over openbaar bestuur en dienstverlening, en valt daarmee onder artikel 50 lid 4. Heeft een collega met kennis van het onderwerp de inhoud gecontroleerd en draagt de gemeente de redactionele verantwoordelijkheid, dan hoeft de vermelding niet. Alleen spelling of grammatica nakijken telt niet.

Geldt artikel 50 ook voor interne stukken en e-mails?

De vermeldingsplicht voor tekst geldt alleen voor tekst die gepubliceerd wordt om het publiek te informeren. Een interne notitie, een conceptadvies of een mail aan een collega valt daar niet onder. Voor die stukken gelden wel de AVG en de afspraken die de gemeente zelf over AI-gebruik maakt, zoals welke tools zijn toegestaan en welke gegevens er niet in mogen.

Wat verandert er op 2 december 2026 voor artikel 50?

Op die dag eindigt de overgangstermijn voor aanbieders van generatieve AI-systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren. Zij moeten dan de uitvoer machineleesbaar markeren, zoals artikel 50 lid 2 vraagt. Die plicht ligt bij leveranciers zoals de maker van een chatbot of tekstgenerator. Voor de chatbot van de gemeente en voor gepubliceerde teksten gold artikel 50 al sinds 2 augustus 2026.

Moet een gemeente de EU-iconen gebruiken om AI-tekst te labelen?

Nee. De Europese Commissie stelt de iconen gratis beschikbaar als onderdeel van de praktijkcode over het markeren en labelen van AI-inhoud. Het gebruik ervan is vrijwillig, maar de plicht om te vermelden blijft bestaan. Een duidelijke zin bij het bericht kan ook, zolang inwoners hem bij de eerste kennismaking met de tekst zien.

Kan een gemeente een boete krijgen voor overtreding van artikel 50?

De AI-verordening noemt voor overtreding van artikel 50 boetes tot 15 miljoen euro, of voor een onderneming 3 procent van de wereldwijde jaaromzet als dat hoger is. Of en in welke mate zulke boetes aan overheidsinstanties kunnen worden opgelegd, laat artikel 99 lid 8 aan elke lidstaat over. Voor een gemeente hangt dat dus af van de Nederlandse uitvoeringsregels.

Bekijk hoe BeeSensible werkt

Gevoelige gegevens krijgen een markering terwijl je typt, in de tools waarin je team al werkt. Jij bepaalt wat ermee gebeurt voordat je verstuurt.

Portret van Rens Timmermans van BeeSensible

Liever iemand die het laat zien?

Rens, BeeSensible

Ik geef je graag een rondleiding van twintig minuten. Laat je gegevens achter, dan zoek ik een moment dat jou uitkomt. Bellen of mailen mag natuurlijk ook.

Liever eerst even overleggen?

Wil je een live demo, of een offerte voor 100+ gebruikers? Laat je gegevens achter, dan nemen we binnen één werkdag contact op.