Marit, planner bij een zorgaanbieder, plakt een verwijsbrief in ChatGPT om er een nette samenvatting van te maken. Naam, geboortedatum en diagnose gaan mee. Handig, en in twee seconden gebeurd. Maar onder de AVG is dat een verwerking van bijzondere persoonsgegevens, buiten de eigen organisatie, zonder dat iemand het heeft beoordeeld.
De AVG is geschreven voordat iedereen een AI-assistent in de browser had. Dat verandert niets aan de regels: zet je persoonsgegevens in een AI-tool, dan is dat een verwerking en gelden alle AVG-verplichtingen. De vraag is dus niet of de AVG geldt, maar welke maatregelen je moet nemen.
#Maatregel 1: grondslag en doelbinding
Elke verwerking van persoonsgegevens heeft een grondslag nodig, bijvoorbeeld een gerechtvaardigd belang, een overeenkomst of toestemming. De gegevens mogen bovendien alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor ze zijn verzameld. Een klantadres dat je voor facturatie hebt, mag je niet zomaar voor een ander doel in een AI-tool zetten. Begin dus bij de vraag: waarom staan deze gegevens in deze prompt, en mag dat?
#Maatregel 2: dataminimalisatie
Artikel 5 van de AVG vraagt om dataminimalisatie: verwerk niet meer gegevens dan nodig is voor het doel. Bij AI is dit de maatregel met het meeste effect, want het probleem zit meestal in de prompt zelf. Een supportantwoord laten herschrijven kan zonder echte naam, klantnummer of IBAN. Een beoordeling aanscherpen kan zonder salaris of medische achtergrond. De taak blijft dezelfde, alleen de herleidbare gegevens gaan eruit. Zie ook onze gids over wat je wel en niet met AI mag delen.
#Maatregel 3: de verwerkersrol regelen
Wie bepaalt waarom en hoe gegevens worden verwerkt, is verwerkingsverantwoordelijke. Een AI-leverancier die namens jou persoonsgegevens verwerkt, is een verwerker, en dan is een verwerkersovereenkomst (artikel 28 AVG) meestal verplicht. Daarin staat wat de leverancier wel en niet met de gegevens mag doen.
Let op het verschil tussen accounts. Veel gratis of persoonlijke AI-accounts vallen onder consumentenvoorwaarden zonder verwerkersovereenkomst, en kunnen je invoer gebruiken om het model te verbeteren. Voor zakelijk gebruik met persoonsgegevens heb je een beheerde zakelijke omgeving met een verwerkersovereenkomst nodig.
Dat onderscheid helpt alleen als je weet welke tools mensen gebruiken, ook de tools waarvoor IT geen zakelijk account heeft aangeschaft. De meeste organisaties kunnen dat pas zeggen als ze de volledige lijst zien, inclusief de tools waarvoor niemand een contract heeft getekend. Elke tool staat erop met een risicoscore, en niets is vooraf goed- of afgekeurd.
Een tool zonder besluit blijft in de Inbox staan tot de organisatie beslist. Sta je hem toe, dan krijgt hij een plek in het AI-register, met usecases, verantwoordelijken en documenten. Dat voedt je register van verwerkingsactiviteiten, maar vervangt het niet.
#Maatregel 4: internationale doorgifte
Veel AI-aanbieders zijn gevestigd buiten de EU, vaak in de VS. Persoonsgegevens naar buiten de EU sturen mag alleen met een geldige grondslag voor doorgifte: een adequaatheidsbesluit, standaardcontractbepalingen (SCC's) of een andere wettelijke route. Kijk bij de keuze van een AI-tool daarom waar de gegevens worden verwerkt. Meer hierover lees je in het artikel over datasoevereiniteit en AI-prompts.
#Maatregel 5: passende beveiliging
Artikel 32 vraagt om passende technische en organisatorische maatregelen. Bij AI-gebruik gaat het dan om goedgekeurde tools en accounttypes, afspraken over wat medewerkers mogen delen, en een manier om te voorkomen dat gevoelige gegevens onbedoeld worden verstuurd. Beveiliging gaat hier over de leverancier én over wat mensen tijdens het werk doen.
#Maatregel 6: een DPIA bij hoog risico
Bij verwerkingen met een waarschijnlijk hoog risico voor betrokkenen is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) verplicht. Denk aan grootschalige verwerking van bijzondere persoonsgegevens of systematische monitoring. Bij gevoelig AI-gebruik is een DPIA vaak nodig. Het is ook het moment waarop je toetst of de verwerking proportioneel is.
#Maatregel 7: rechten van betrokkenen
Mensen hebben recht op inzage, rectificatie en verwijdering. Je moet dus weten welke persoonsgegevens via AI-tools worden verwerkt en waar ze terechtkomen. Zie ook hoe je training op je data uitzet en verwijdering aanvraagt.
#Hoe je deze maatregelen in de praktijk ondersteunt
De meeste AVG-maatregelen komen samen op één moment: de prompt. Daar wordt beslist welke persoonsgegevens de organisatie verlaten. BeeSensible markeert gevoelige gegevens terwijl iemand typt in AI-tools in de browser, zodat die nog kunnen worden gemaskeerd met een placeholder zoals [NAAM1], of weggehaald, voordat de prompt wordt verstuurd.
Stel: een medewerker plakt een klantmail met een naam, een IBAN en een telefoonnummer. De gevoelige gegevens krijgen een markering. De medewerker maskeert de naam, die wordt [NAAM1], en haalt het IBAN weg. De taak, een nette reactie opstellen, blijft intact, maar de herleidbare gegevens verlaten de organisatie niet. Dat ondersteunt dataminimalisatie (maatregel 2), beveiliging (maatregel 5) en in de praktijk ook de doelbinding.
Zo ziet dat eruit in het tekstvak zelf, op het moment dat een naam of IBAN wordt herkend, nog voordat de prompt wordt verstuurd.
De verwijsbrief van Marit uit het begin van dit stuk is hetzelfde probleem in documentvorm. Naam, geboortedatum en diagnose staan al in het bestand, lang voordat iemand ChatGPT opent. Dataminimalisatie moet dus ook het document omvatten en niet pas bij de prompt beginnen. Een tool die het bestand opent, de gevoelige gegevens markeert en Marit daarna een geanonimiseerde kopie laat exporteren, dekt die stap af, op dezelfde voorwaarden als de browserextensie: verwerkt in de EU en niet bewaard.
De infrastructuur waarop BeeSensible draait, is ISO 27001-gecertificeerd; BeeSensible zelf niet. BeeSensible vervangt je AVG-werk niet, maar brengt de belangrijkste maatregel in de praktijk op het moment dat het telt. Begin dus bij de prompt: wat daar niet in staat, hoef je nergens te verantwoorden.
Verder lezen: de artikelen over compliance en AI en het stuk over de AI-verordening naast de AVG.
Outlook
