In het directieoverleg van een ingenieursbureau ligt een kort lijstje op tafel. Microsoft 365 Copilot is sinds het voorjaar ingericht en toegestaan, en toch blijkt ChatGPT op tientallen werkplekken vrijwel dagelijks open te staan, meestal met een gratis account. De IT-manager stelt de vraag die iedereen al in het hoofd had: verbieden we ChatGPT dan nu?
Nee, niet per se. Copilot toestaan was een besluit over Copilot. Over ChatGPT is nog niets besloten, en een verbod is maar één van de uitkomsten die je kunt kiezen. De andere drie houden het zicht op het gebruik intact, en dat zicht heb je nodig om het besluit later bij te stellen.
Waarom staat ChatGPT open als Copilot er al is?
Omdat mensen iets proberen te bereiken waarvoor Copilot op dat moment niet de vanzelfsprekende route is. Copilot is sterk in het werk binnen Microsoft 365: een mailwisseling samenvatten, een document herschrijven, een vergadering terugbrengen tot actiepunten. Een lange tekst in een bepaalde toon, een stuk code, of gewoon de tool waar iemand al een jaar aan gewend is, met een gratis account dat al bestond voordat Copilot werd ingekocht: dat gebruik gaat door.
Waarom medewerkers naast Copilot andere tools gebruiken is daarmee geen kwestie van onwil. Het is informatie over wat Copilot voor die taak kennelijk niet biedt, en die informatie verdwijnt op het moment dat je verbiedt.
Wat doet een verbod met het zicht?
Een technisch verbod, een geblokkeerd domein op het netwerk, stopt het zichtbare gebruik en niet het gebruik zelf. Het tabblad verhuist naar de privételefoon, het gratis account was er al, en de klantgegevens die iemand wilde samenvatten gaan nu via een route waar geen verwerkersovereenkomst onder ligt en die niemand meer ziet. KPMG en de Universiteit van Melbourne vroegen het in 2025 aan 48.000 werkenden in 47 landen: 57 procent houdt AI-gebruik verborgen voor de werkgever. Een verbod maakt dat percentage niet kleiner.
Wat je dan verliest is precies het cijfer dat je nodig had: hoe vaak ChatGPT nog wordt geopend, en of dat afneemt nadat je Copilot als route hebt aangewezen. AI blokkeren maakt het risico onzichtbaar, en onzichtbaar is iets anders dan weg.
Welke uitkomsten zijn er?
Het besluit over ChatGPT heeft dezelfde vier mogelijke uitkomsten als het besluit over elke andere AI-tool: toegestaan, beperkt toegestaan, niet toegestaan, of nog geen besluit. Een verbod is een vijfde ding, geen status maar een technische maatregel, en het loont om die vijf naast elkaar te zetten.
| Uitkomst | Wat het in de praktijk doet | Wat je erna nog ziet |
|---|---|---|
| Technisch verbod | Domein afgesloten; het gebruik verhuist naar telefoon en privéaccount | Niets |
| Niet toegestaan, met Copilot als alternatief | Wie ChatGPT opent, ziet het besluit in de browser met Copilot als eerste knop; doorgaan kan | Hoe vaak geopend, hoe vaak het alternatief gekozen |
| Beperkt toegestaan, met voorwaarde | Alleen openbare informatie, of alleen met het zakelijke account; de voorwaarde verschijnt bij het openen | Of de voorwaarde landt, in aantallen |
| Toegestaan als zakelijke variant | ChatGPT Business of Enterprise naast Copilot, voor werk dat buiten Microsoft 365 valt | Het aandeel van het gebruik via toegestane tools |
| Nog geen besluit | De eerlijke tussenstand, met het verzoek om alleen openbare informatie te gebruiken | Dat er gebruik is waarover je nog moet beslissen |
Het verschil tussen de eerste twee rijen is het hele punt. Niet toegestaan met een alternatief is een besluit dat op het werkmoment zichtbaar wordt: iemand opent ChatGPT, ziet dat de organisatie liever Copilot ziet, en kan met één klik daarheen. Wie toch doorgaat, doet dat bewust, en dat wordt geteld zonder dat er een naam aan hangt. Een verbod geeft die keuze niet en telt niets. Hoe de vier statussen zich tot elkaar verhouden staat in vier statussen voor AI-tools; de bredere vraag, los van Copilot, in ChatGPT toestaan of verbieden op het werk.
Welke ChatGPT bedoel je eigenlijk?
ChatGPT is, net als Copilot, niet één ding. Een persoonlijk Free-, Plus- of Pro-account draait onder consumentenvoorwaarden: chats kunnen voor modelverbetering worden gebruikt tenzij de gebruiker dat zelf uitzet, en de organisatie heeft geen verwerkersovereenkomst en geen beheer. ChatGPT Business, Enterprise en Edu sluiten workspace-gegevens standaard uit van training en geven beheerders regie over leden en instellingen. Wat dat per omgeving betekent staat in de privacyrisico's van ChatGPT.
Dat is dezelfde splitsing als bij Copilot, waar de consumentenversie op copilot.microsoft.com geen zakelijke gegevensbescherming heeft en de ingelogde varianten wel. Het accounttype weegt zwaarder dan de tool. In een register zijn het gratis en het zakelijke ChatGPT daarom twee regels met elk een eigen status. Het besluit "ChatGPT verbieden" gaat meestal over de eerste regel, terwijl het antwoord in de tweede zit.
Hoe ziet dat eruit bij het ingenieursbureau?
Het bureau neemt drie besluiten in plaats van één verbod. Het gratis ChatGPT-account gaat op niet toegestaan, met Copilot als aangewezen alternatief. Voor het team dat aanbestedingsteksten schrijft, en daar naar eigen zeggen betere resultaten haalt dan in Word, komt een ChatGPT Business-workspace, op beperkt toegestaan met als voorwaarde: alleen met het zakelijke account. Claude, dat op een handvol werkplekken opduikt, blijft op nog geen besluit staan tot iemand het heeft beoordeeld.
Een kwartaal later is het aandeel van het AI-gebruik via toegestane tools gestegen, en wordt het gratis ChatGPT nog maar af en toe geopend. Waar dat wel gebeurt, blijkt het bijna altijd om code te gaan. Dat is geen disciplineprobleem, het is het volgende besluit: welke route wijst het bureau aan voor code?
Zo ziet zo'n register eruit, met per tool het besluit dat de organisatie zelf heeft gezet:
